Poradnik

Konstytucyjne wizje parlametu w XVIII wieku

Model konstytucyjny został zaczerpnięty do Europy zza oceanu. Na ustroju i formie parlamentu wzorowały się państwa starego kontynentu. Moja praca obejmie lata od 70 XVIII wieku do lat 90 XVIII wieku. Ramy terytorialne zarysują się na Stanach Zjednoczonych, Francji oraz Polsce.


Stany Zjednoczone jako pierwsze państwo na świecie przyjęło i uchwaliło konstytucję. Kraj ten powołał także parlament, który oparty był na tej wizji. Zanim jednak udało się wprowadzić ustrój, USA musiało stoczyć walkę z Anglią o odzyskanie niepodległości. 13 kolonii znajdujących się w rękach Londynu coraz bardziej chciało samodzielnie działać i prowadzić handel zamorski. Sprzeciw króla Jerzego III, a także konflikt bostoński (bostońskie picie herbaty ) doprowadziły do otwartej wojny między koloniami a Anglią. Gen. Jerzy Waszyngton powołał regularną armię Stanów Zjednoczonych, która przy pomocy oddziałów francuskich pokonała mniej liczne wojska angielskie. W 1776 roku Kongres USA przyjął Deklarację Niepodległości, która gwarantowała niezależność trzynastu koloniom. W przyszłości miały one stworzyć państwo federacyjne o nazwie : Stany Zjednoczone Ameryki. Wojna zakończyła się podpisaniem pokoju w Wersalu w 1783 roku. Na jego mocy Londyn uznał niepodległość USA, tracąc przy tym ogromne tereny zza oceanem. W 1787 roku zebrał się Kongres pod przewodnictwem Waszyngtona oraz Benjamina Franklina, który miał określić relacje pomiędzy poszczególnym stanami oraz określić funkcjonowanie rządu federalnego. W tym samym roku uchwalono konstytucję, która zapewniała Stanom Zjednoczonym Ameryki federację, składającą się z poszczególnych stanów. Oznaczało to, że stany są częścią składową kraju i mają swoje sądy, prawa oraz administrację. Mają bardzo szerokie kompetencje, ale mimo to istnieje rząd federalny, który sprawuje władzę i rządy w imieniu wszystkich stanów w dziedzinach : bezpieczeństwa i finansów oraz polityki zagranicznej. Dla całego kraju wspólna od 1785 roku została taka sama waluta – dolar amerykański. Konstytucja Stanów Zjednoczonych zakładała trójpodział władzy. Władza ustawodawcza miała należeć do Kongresu, który złożony jest z Izby Reprezentantów i Senatu. W Izbie Reprezentantów każdy stan wybierał liczbę kongresmenów proporcjonalną do jego liczby ludności, natomiast w senacie zasiadały dwie osoby z każdego stanu. Prawo wyborcze, zarówno bierne jak i czynne przysługiwało osobom o kreślonym cenzusie majątkowym. Władza wykonawcza należała do prezydenta, który swoje rządy miał sprawować przez czteroletnią kadencję. Prezydent posiadał szerokie uprawnienia : był zwierzchnikiem sił zbrojnych, mianował najwyższych sędziów, a także sprawował funkcję szefa rządu, powołując i odwołując ministrów. Powołany został także Sąd Najwyższy, którego zadaniem było rozstrzyganie najważniejszych spraw w państwie. Ustrój Stanów Zjednoczonych przetrwał do dzisiaj z kilkoma poprawkami. Warto podkreślić, że cztery lata po uchwaleniu konstytucji Kongres wniósł poprawki określane jako Karta Praw. Gwarantowała ona min. Wolność wyznania, wolność druku i zgromadzeń oraz prawo do posiadania broni

Pierwsza w Europie i druga na świecie ustawa rządowa została uchwalona w Polsce. Konstytucja była dziełem sejmu wielkiego, zwołanego na lata 1788-1792. Miał on na celu reformację państwa. W czasie trwania obrad uchwalono dwie bardzo ważne decyzje : ustawę o sejmikach, która przewidywała, że szlachta nieposiadająca ziemi nie miała prawa uczestniczyć w sejmikach oraz prawo o miastach królewskich, które nawiązywało do petycji tzw. czarnej procesji na czele z prezydentem miasta Warszawy Janem Dekertem. Mieszczanie uzyskali prawa, które do tej pory posiadała wyłącznie szlachta min: prawo nabywania dóbr ziemskich, piastowania urzędów czy nietykalność osobistą. Obie te reformy znalazły się w zapiskach konstytucji z 3 maja 1791 roku. Ustawę rządową uchwalono bez większości posłow, szczególnie bez stronnictwa hetmańskiego, które było przeciwne wszelakim reformom. Strony moskiewska uznała konstytucję jako nielegalną, lecz mimo to uzyskała ona aprobatę na sejmikach. Autorami ustawy rządowej byli : Stanisław August Poniatowski, Ignacy Potocki, Hugo Kołłątaj oraz Scipione Piattoli. Rzeczpospolita po uchwaleniu konstytucji miała stać się monarchią konstytucyjną, czyli państwem z silną pozycją króla. Wprowadzono monarchię dziedziczną, przy czym zniesiono wolną elekcję. Zadecydowano, że po Stanisławie Auguście tron obejmie dynastia Wettinów. Wprowadzono trójpodział władzy. Sejm został organem ustawodawczym, składającym się z senatu i izby poselskiej. Ustawy były uchwalane większością głosów, w ten sposób zniesiono liberum veto. Władza wykonawcza należała do dziedzicznego króla, który powoływał rząd tzw. Straż Praw. W tej instytucji zasiadało pięciu ministrów od :spraw wewnętrznych, edukacji, dyplomacji, skarbu i wojska. Sądy w Rzeczpospolitej miały być stanowe, każdy stan posiadał własny sąd. Konstytucja 3 maja nie gwarantowała i nie zmieniała sytuacji chłopskiej. Nie zmieniono ich położenia prawnego i społecznego. Ustawa rządowa nie gwarantowała także równości wobec prawa wszystkim obywatelom, a także wprowadzała religię panującą – katolicyzm. Uchwalenie konstytucji przyczyniło się do kolejnego rozbioru Rzeczpospolitej. Chłopi nie pomogli broniąc swój kraj, gdyż ustawa rządowa nie mówiła nic o zmianie ich położnie. dopiero Uniwersał Połaniecki z 1794 roku, gwarantował im wolnośc osobistą oraz nieusuwalność ziemi. Obiecywał zmniejszenie pańszczyzny nawet o połowę. Mimo zawartego dokumentu i licznych obietnic, dla chłopów było już za pózno. Zbyt mała liczba ludzi przystępująca do walki spowodowała klęskę i III rozbiór Rzeczpospolitej.

Przyczyny rewolucji francuskiej i uchwalenie trzeciej konstytucji na świecie z 1791 roku miały zupełnie inne podłoże niż w Stanach Zjednoczonych czy Polsce. Kryzys gospodarczy i wszechobecny głód oraz coraz większe podatki obciążające stan trzeci, który stanowił przeszło 96 procent wszystkich obywateli, spowodował wystąpienie na ulicach chłopów. Król zwołał Stany Generalne, które miały rozwiązać problem we Francji. Mimo chęci zażegnania rewolucji władca za wszelką cenę chciał utrzymać swoją władzę – absolutyzm. Chłopi wyszli na ulicę i zdobyli Bastylię, symbol tyrani i absolutnej władzy monarchów. W 1789 roku uchwalono Deklarację Praw Człowieka i Obywatela, która pózniej stała się preambuła do konstytucji Francji. Gwarantowała ona wolonśc człowieka, równośc wobec prawa oraz własność prywatną. Dwa lata pozniej uchwalono konstytucję Francji. Kraj ten stał się monarchią konstytucyjną, gdzie król nie miał już wszechobecnej władzy, a był jedynie podmiotem w sprawowaniu rządów. Zniesiono absolutyzm, natomiast wprowadzono trójpodział władzy. Władza ustawodawcza składała się z jednoizbowego parlamentu tzw. Zgromadzenia Prawodawcze ( Legislatywa ) . Parlament Francji składał się z 745 posłów wybieranych na dwa lata w wyborach pośrednich i dwustopniowych. Zgromadzenie to posiadało wyłącznie inicjatywę ustawodawczą. Głosować w wyborach mógł tzw. obywatel czynny, czyli męzczyzna, który ukończył 25 lat, pracującym lub służącym w Gwardii Narodowej. Władzę wykonawczą sprawował dziedziczny król, który wokół siebie miał licznych ministrów. Posiadał prawo łaski oraz prawo veta. wszyscy ministrowie odpowiadali przed królem. Władza monarchy została mocno ograniczona w porównaniu do lat wcześniejszych. Władza sądownicza – zlikwidowano zostało sądownictwo panów feudalnych jak i królewskie. Dwa lata pózniej uchwalono konstytucję jakobińską, która odrzucała trójpodział władzy, legislatywa została zastąpiona przez jednoizbowe ciało ustawodawcze, natomiast władza wykonawcza miała należeć do Rady Wykonawczej. Nigdy ta konstytucja nie weszła w życie, ze względu na zamieszanie polityczne we Francji. W 1795 roku uchwalono konstytucję dyrektoriatu. Władza wykonawcza należała do 5 dyrektorów, władza ustawodawcza do dwuizbowego parlamentu.

Dodaj komentarz

avatar
  Subscribe  
Powiadom o