Poradnik

Funkcje instytucji państwowych

Każde państwo sprawuje swoje funkcje poprzez organy do tego powołane. Organami państwowymi nazywane są osoby lub grupy osób, które działają w imieniu państwa i zgodnie z obowiązującym prawem. Instytucje te tworzą porządek polityczno-prawny państwa. Pojęcie instytucji państwowych jest bardzo szerokie i niejednoznaczne.

Określa się nim zarówno najważniejsze organy władzy państwowej, jak i wiele innych instytucji o różnorodnym charakterze działalność i pełnionych przez nie funkcji – na przykład ministerstwa, instytuty, biura, komisje, urzędy, inspektoraty itp.

Decyzje wydawane przez najważniejsze organy państwowe oraz wykonywane przez te instytucje czynności oparte są na ściśle określonych kompetencjach. Instytucje te dzieli się na jednoosobowe i kolegialne. Istnieje też podział organów państwowych ze względu na zasięg terytorialny, na centralne oraz terenowe. Ze względu na pełnione przez nie funkcje, instytucje państwowe dzieli się na prawodawcze, sądownicze, wykonawcze oraz kontrolne.

Funkcją organów prawodawczych jest tworzenie prawa, a dokładniej – najwyższych i najważniejszych aktów prawnych w państwie. We współczesnych państwach kompetencje do tworzenia ustaw przysługują parlamentom. Wyłącznie do parlamentu należy więc stanowienie dokumentów prawnych najwyższej rangi, tzw. konstytucyjnych. Tylko w formie ustaw mogą być uchwalane ordynacje wyborcze, budżet państwa, prawa i wolności obywateli oraz inne dokumenty. Ograniczony zakres kompetencji prawodawczych mają także inne organy: rząd, prezydent, wojewoda oraz instytucje władzy samorządowej. Z zasady trójpodziału władz wynika, że organy władzy ustawodawczej nie mogą bezpośrednio administrować krajem. Funkcja ta należy bowiem do organów władzy wykonawczej.

Władza wykonawcza w państwie leży w gestii rządu oraz prezydenta. Organy wykonawcze (inaczej administracyjne) realizują zadania państwa w różnych dziedzinach. Państwo ma bowiem określone obowiązki, między innymi w dziedzinie edukacji, ochrony zdrowia, polityki społecznej, ochrony środowiska, prawa, ekonomii, bezpieczeństwa i innych. Władza wykonawcza prezydenta polega na wydawaniu rozporządzeń, kierowaniu resortami prezydenckimi, nadawaniu odznaczeń i orderów, uczestniczeniu w procesie tworzenia rządu, reprezentowaniu kraju za granicą i w wielu innych ważnych czynnościach. Z kolei rząd prowadzi całość polityki wewnętrznej i zewnętrznej państwa. W swojej działalności kieruje się przepisami prawa.

Zasadniczą funkcja organów sądowniczych (organów wymiaru sprawiedliwości) jest z kolei rozstrzyganie sporów między obywatelami albo też sporów między obywatelami a organami państwa. Ponadto do zadań organów sądowniczych należy wymierzanie kar i wydawanie orzeczeń w tzw. sprawach niespornych – na przykład orzeczeń w sprawach ubezwłasnowolnienia, rejestracji firm czy nabycia spadku. Organy sądownicze pełnią też ważne funkcje kontrolne. W Polsce zadanie to należy do kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, prokuratury oraz w pewnym zakresie do Rzecznika Praw Obywatelskich.

Organy kontrolne zajmują się badaniem działalności innych instytucji państwowych pod względem zgodności tych działań z obowiązującym prawem. W Polsce funkcje kontrolne przysługują w tym zakresie Trybunałowi Konstytucyjnemu, Rzecznikowi Praw Obywatelskich, Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, Najwyższej Izbie Kontroli, Trybunałowi Stanu, prokuraturze oraz policji i Urzędowi Ochrony Państwa. Funkcje kontrolna pełnią też posłowie i senatorowie w swoich okręgach wyborczych. Mogą zwracać się oni o wyjaśnienie ważnych kwestii spornych do organów administracji rządowej oraz do innych instytucji.

Literatura:
1. Skąpska G., Prawo i społeczeństwo. Podręcznik dla studentów policealnych szkół pracowników socjalnych. Katowice 1999.
2. Winczorek P., Majchrowski J., Ustrój państwowy Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa 1993.

Dodaj komentarz

avatar
  Subscribe  
Powiadom o